Tentoonstellingen en collecties

Archeologie

Van Klein-Brabant (Bornem en Puurs-Sint-Amands)

Klein-Brabant bleef tot ver in de 20ste eeuw een grotendeels blinde vlek op vlak van archeologie. Sinds de invoering van het Archeologiedecreet van 1993 en het Onroerenderfgoeddecreet van 2013 vonden er inmiddels verschillende archeologische onderzoeken plaats. Ze tonen aan dat Klein-Brabant duidelijk een archeologische hotspot is.

In 10 vitrinekasten wordt een chronologisch beeld gegeven van de materiële objecten van de mens die vertoefde in het Klein-Brabantse landschap vanaf de prehistorie tot in de Tweede Wereldoorlog. De getoonde objecten zijn afkomstig uit de collecties van Geert Segers en Jos De Reu, maar komen ook van de opgravingen ter hoogte van het Hof van Coolhem in Kalfort (collectie gemeente Puurs-Sint-Amands). De vondsten bestaan onder meer uit vuurstenen werktuigen, potscherven, tinnen borden en replica’s van Laatromeinse boegbeelden. Tot de vondsten behoort ook de oudste potscherf van Klein-Brabant, die al meer dan 4000 jaar oud is. Op een 20-tal infobanners wordt de archeologie in Klein-Brabant toegelicht en worden de belangrijkste sites uitgelicht.

Landschap

Natuurlandschap in vroegere tijden

De periodieke opeenvolgingen van zeer koude, minder koude en gematigde perioden (zoals nu), die de huidige geologische tijd, Quartair genoemd, kenmerken, hebben grote veranderingen van het fysisch landschap (reliëf, rivieren, plantengroei) veroorzaakt. Er zijn restanten tot ruim 400.000 jaar geleden. Op de eerste panelen zijn enkele belangrijke momenten uit de evolutie van onze gebieden, Zandig-Vlaanderen, voorgesteld.

Op de volgende panelen is de evolutie naar ons huidig fysisch landschap, sedert ongeveer 25.000 jaar geleden, in detail uitgebeeld. Het dient gesteld dat Klein-Brabant als een voorbeeld mag worden beschouwd van de verschillende aspecten van het fysisch milieu van Zandig-Vlaanderen.

Vanuit een geologisch standpunt verlopen deze landschaps- veranderingen zeer snel. De menselijke maat is helaas toch nog veel te klein om ze te kunnen omvatten. Dit moet ons tot nadenken stemmen.

Geschiedenis

Van het verdronken dorp Nattenhaasdonk

Op een zandrug in het oosten van de huidige fusiegemeente Bornem bevond zich een middeleeuws ridderhof met een kerkje en enkele boerderijen. Dit Haexdonck was in het grensgebied van Vlaanderen met Brabant voor het nabije Scheldeveer naar het stadje Rupelmonde van strategisch belang. Al snel werden de inwoners door het stijgende water geteisterd en wijzigde het in ‘Natten’haasdonk. De genadeslag kreeg het met de overstromingsramp van 1825, waarna de kerk met pastorij verplaatst werd naar het hogergelegen Wintam. Dit verdronken dorp is uniek in Vlaanderen en werd in 2018 beschermd als archeologische site.

Deze tentoonstelling, die bestaat uit infopanelen, focust in de eerste plaats op het ontstaan en de ontwikkeling van Nattenhaasdonk met de daar verdwenen Sint-Margarethakerk en het Hof van Nattenhaasdonk. Ook onder meer het fort Sint-Margriet, de relatie met het Rupelmondse veer en de bewoners van Nattenhaasdonk komen aan bod.

Kunst

Uit de kerk van Nattenhaasdonk

De kerk van Nattenhaasdonk is in 1825 overgeheveld naar Wintam, waarbij heel wat van de inboedel (bv. meubilair, beelden, schilderijen) en het schrijnwerk (bv. deuren, biechtstoelen) werd verhuisd naar de kerk van Wintam. Het interieur straalt een grote grandeur uit die herinnert aan de voormalige religieuze functie van het gebouw. Deze collectie omvat heel wat prachtige stukken, zoals een 17^de-eeuws schilderij van Sint-Margaretha en een 16^de-eeuws polychroom beschilderd houten beeld van Onze-Lieve-Vrouw met kind.

Wonderkamer Naturalia

Dierlijke resten uit Wintam

De Wonderkamer Naturalia is ondergebracht in een sfeervolle, aparte ruimte achteraan in de kerk. Deze bevat de meest rijke en gevarieerde (dierlijk)bot-collectie die in Vlaanderen in één plaats is gevonden. De verklaring hiervoor ligt in de geologische gesteldheid van het terrein, de omvang van de werken en de onverdroten werkkracht van verzamelaar Jos De Reu, zaliger.

De collectie is wetenschappelijk onderzocht en gedocumenteerd. Ze bevat zowel materiaal van de natuurlijke fauna uit de laatste ijstijd als van natuurlijke en gedomesticeerde diersoorten sedert de aanwezigheid van de mens in onze streken. Bijzonder zijn de werktuigen uit hertengewei van de prehistorische mens. Korte toelichtingen leveren de basisinformatie bij de aard, ouderdom, eventuele bewerking en antropogene context van de stukken.

Ex voto’s

Uit de Schipperskapel van Wintam

De Museumkerk herbergt een authentieke collectie prachtig geconserveerde zilveren ex voto’s afkomstig uit de Wintamse schipperskapel. Het merendeel is 19^de-eeuws, maar er zitten ook enkele meer zeldzame 18^de-eeuwse stukken bij. De iconografie vertoont een duidelijk verband met de gemeenschap van schippers en landbouwers in Wintam.

Migrating Churches

Waar kunst en archeologie elkaar ontmoeten

Vier glasramen in de toren en drie lampen in het koor zijn ontworpen door kunstenares Elise Eeraerts. Deze kunstwerken uit 2021 en 2022 zijn abstraheringen van de kerk van Wintam en Nattenhaasdonk en in de lampen zijn archeologische artefacten verwerkt. Ze geven de geschiedenis van een dorp weer, vertaald in een hedendaags kunstwerk dat een nieuw verhaal inluidt.

Sigmaplan

Naar een overstromingsveilig Vlaanderen

Met het Sigmaplan bouwt de Vlaamse Waterweg aan een overstromingsveilig Vlaanderen. Men wil ons beschermen tegen overstromingen van de Schelde en haar zijrivieren en tegelijk de waardevolle riviernatuur een boost geven. In Bornem en Hingene wordt het Groot Schoor ontpolderd en krijgt de Schelde meer ruimte. Aan de hand van een aantal infopanelen worden deze werken toegelicht en gaat er ook aandacht naar de natuur.